Zingend gezegend

Laat Christus’ woorden in al hun rijkdom in u wonen; onderricht en vermaan elkaar in alle wijsheid, zing voor God met heel uw hart psalmen, hymnen en liederen die de Geest u vol genade ingeeft.

Kolossenzen 3,16

DIA 2 | ZWART

Maar ook als je van zingen houdt, kan het in de kerk soms best lastig zijn. Je wil wel zingen, maar je kunt lang niet alles kunnen meezingen. Er zijn ongelofelijk veel verschillende liederen. Bovendien zijn er liederen waar je eerder moe van wordt, dan dat ze je geloof versterken…

Weer anderen zullen hier zitten met een heel ander gevoel. Je houdt gewoon niet van zingen – of je vindt dat je het niet kan. Je vindt je eigen stem niet mooi, of iemand heeft dat ooit tegen je gezegd: ‘Jij kan echt niet zingen…’ Je schaamt je er zelfs voor. Misschien zing je heel zachtjes en binnensmonds, misschien houd je zelfs je mond en zing je niet mee. Als je denkt over het eeuwig zingen voor Gods troon, dan klinkt dat voor jou niet hemels…

Een preek over zingen vind ik ook best spannend. Want de meningen verschillen nogal over hoe we dat zouden moeten doen. We laten elkaar zoveel mogelijk in waarde – maar op de achtergrond kom ik toch nogal eens wat veroordeling van elkaar tegen… Ik schets even twee karikaturen:

Enerzijds is er onbegrip over de liefde voor oude Psalmen en gezangen. Kun je daar überhaupt iets van levend geloof door beleven? Ja, natuurlijk, de Psalmen staan in de Bijbel, maar ik snap totaal niets van wat ik zing… Ik kan wel een woordenboek meenemen naar de kerk…! En dan die melodieën… *zucht*

Anderzijds zijn er mensen allergisch voor ‘evangelisch theater’. Liederen waarin vooral aandacht lijkt te zijn besteed aan of je 10 of 15 keer moet herhalen. Was er maar aandacht besteed aan de tekst en meezingbaarheid van de melodie…

Maar zingen is ook leren en oefenenvan liederen, van de taal en melodie. Dat leren en oefenen is óók aanbidding. God spreekt niet alleen in gewone taal. Anderzijds: begrijpen van wat je zingt is ook niet alles. Je gevoel en een stuk overgave bij het zingen spelen ook een grote rol. Daar gaat het ook over in deze preek.

Nogmaals: een preek over zingen vind ik best spannend. Want je wordt als voorganger ook al snel in het ene of andere kamp geplaatst – links of rechts, progressief of conservatief. Laat ik vooropstellen: ik houd van de Psalmen, gezangen, liederen. Ik houd óók van opwekkingsaanbidding, met alle herhaling die daarbij hoort. Ze vervullen in de geestelijke gang van de kerkdienst hun eigen rol. Juist in die complete breedte wordt iets van de rijkdom van de prachtige gave van muziek merkbaar. Ze geven de mogelijkheid voor een breed geestelijk leven met God. Een breedte die je leert van de Bijbel.

Ik hoop dat door de uitleg van deze Bijbelteksten iets voor je opengaat. Welke muzieksmaak of voorliefde je ook hebt. Door deze preek ga je nadenken over je zing-gedrag in de kerk. Waar zing je eigenlijk voor? En wat gebeurt er als je alleen luistert en niet meezingt? En nog veel belangrijker: wat kan er gebeuren als je wel meezingt?

De boodschap van deze preek is:

DIA 3

ZINGEND GEZEGEND

Zingen is één van de rijkste gaven die God ons als gemeente heeft gegeven. Zingen wakkert het vuur in je aan. Zingen is twee keer bidden, wordt wel gezegd. In deze tijd van Advent en Kerst gaat het veel over verlangen. Verlangen naar de komst van Jezus Christus. Verlangen naar Zijn Koninkrijk. Verlangen naar het volmaakte leven met Hem. Zingen kan dat verlangen aanwakkeren. Het is een manier waarop de Geest in de gemeente wil werken. Daarvoor is het belangrijk dat je meezingt.

DIA 4

Zingen is een boeiend ding, als je ernaar kijkt vanuit gewoonten en gebruiken. Je hebt gewoonten die je lichaam bijna uitschakelen. Daar hadden we het over tijdens de eerste preek: scrollen op je telefoon bijvoorbeeld – dan ben je met je gedachten op een andere plek… Maar bij zingen doet je hele mens-zijn actief mee – als je het goed doet tenminste: hart, ziel, verstand en kracht.

DIA 5

Bij luisteren blijf je meer passief. Dat kan ook mooi zijn, maar het is iets anders dan zingen. Bij luisteren kun je wel genieten, maar gaat de muziek en tekst zogezegd niet door je hele mens-zijn heen. Het hardop uitspreken of zingen van de woorden doet ertoe – net als bij bidden en Bijbellezen. En bij de zegen…

DIA 6 | ZWART

Denk even aan Zacharias, de vader van Johannes de Doper. Nadat hij te horen heeft gekregen dat hij niet zal kunnen spreken tot de geboorte van Johannes, moet hij het volk zegenen. Alleen hij kan geen woord uitbrengen… Stel je even voor hoe dat zou zijn als ik aan het einde van de dienst de zegen zou geven, maar ik de woorden niet uitspreek… Dat is geen zegen, maar wat losse gebaren. Meezingen is dus wezenlijk anders dan luisteren.

Zingen is een manier waarop God ons zegent. Daarvoor is het belangrijk om samen te zingen.

DIA 7

#1. Zingen doe je samen

We zingen voor God, tot Zijn eer. God troont op ons zingen (Ps. 22,4). Maar door zingen bestaat ook een wisselwerking. Onze aanbidding geven we aan God, maar daardoor geeft God ons ook weer heel veel terug. Door God te aanbidden word je zelf ook meer en meer mens zoals God het heeft bedoeld. Daarbij is alleen zingen écht anders dan samen zingen.

DIA 8

God heeft de gemeenschap gegeven onder andere om samen te zingen. Het blijkt uit heel de Bijbel, onder andere de drie teksten die we lazen. Psalm 150,1: “Loof God in zijn heilige woning” – daar zijn meer mensen…  En vers 6: “Alles wat adem heeft, loof de Heer.” – dan ben je dus niet alleen. Efeziërs 5,18: “zing met elkaar”. En hoewel het in de tekst van deze preek niet zo duidelijk is: ook hier is ‘u’ meervouden gaat het over elkaar.

DIA 9

Verder: Psalmen is Grieks voor (lof)liederen. Het Hebreeuwse woord is nog sterker: vertaald betekent dat Lofprijzingen of iets vrijer vertaald: aanbiddingsliederen. Ze werden toen heel anders gezongen dan nu. Waarschijnlijk veel meer met een voorzanger en een antwoord vanuit de gemeenschap – wat wij nu hoog-liturgisch noemen. Goed, smaken verschillen. Daarom is het belangrijk om je te realiseren: de melodieën zijn er in de Bijbel niet mee overgeleverd. Er zit daardoor een culturele vrijheid in de zangvorm…

DIA 10 | ZWART

Het Psalmboek sluit af met die oproep in Psalm 150. Omdat God zulke prachtige dingen heeft gedaan moeten we alles aangrijpen om Hem te loven. Omdat Hij zo groot is, moet alles en iedereen meedoen! Maar als je het Psalmboek een beetje kent, dan weet je dat er Psalmen met een wat andere toon in staan: Psalmen over fysieke pijn, over lijden aan de zonde, over verlatenheid door mensen en zelfs verlatenheid door God: 

Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten…

Psalm 22,1

DIA 11 | Psalm 22

Dat leert je iets over wat aanbidding of lofprijzing is: dat gaat niet alleen over de mooie, blije momenten in het leven met God. Lofprijs gaat ook over je diepe pijn en angsten en depressie bij God brengen. Als je dat voor God uitzingt, samen, dan is dat óók aanbidding van God.

Maar er blijkt nog iets uit die verscheidenheid in de – wat ik maar noem – toonsoortvan de Psalmen. Je leert er ook iets van over het zingen als gemeente. Ook daarin mag verscheidenheid zitten. Ook als je niet mooi kunt zingen, als je stem zelfs als je blij bent een treurige klank toevoegt… Ook dan ben je van harte uitgenodigd om mee te zingen! Doe dat, want daar wil Gods Geest mee werken.

DIA 12

Ook destijds waren er ongetwijfeld mensen die niet goed of mooi konden zingen. Toch lees je nergens een oproep om je mond te houden als je stem niet mooi genoeg klinkt. Sterker nog: ik geloof zeker dat Paulus dit ook wist. Want hij schrijft zing met heel je hart (Kol. 3,16). Oftewel: het gaat niet in de eerste plaats om je stemklank, maar om de hartklank! Dat neemt angst, schaamte of aan de andere kant ergernis niet direct weg. Het zet het wel in perspectief: God roept iedereen op uit om mee te zingen. Het gaat Hem om de hartklank.

DIA 13 | #1

Zingen doe je samen. Voor de één betekent dat dat zingen een oefening is in het uiten van het geloof, wat mensen er ook van denken. Voor een ander is het een oefening in verdraagzaamheid. Maar als je samen zingt dan sterven de onzuiverheden weg. Daarom staat er nergens in de Bijbel een oproep om je mond te houden als je niet kan zingen. De oproep is vooral: zing samen, met heel je hart.

DIA 14 | #2

#2. Zingen met heel je hart

Het is duidelijk wat dat betekent: dat heel je mens-zijn meedoet: lichaam, ziel en geest. Dat je niet alleen de woorden uitzingt met je mond, maar ze ook gelooft in je hart, ze begrijpt met je verstand. Dat is soms best lastig want wat als je de taal niet begrijpt, hoe kun je dan met heel je hart meezingen? Of als je de melodieën niet kent of kunt volgen? Dan kun je toch helemaal niet meezingen?

DIA 15

Zingen met heel je hart begint met de vraag: kún je meezingen? Als je bent opgegroeid met de 150 Psalmen dan kan de taal van modernere liederen verschraald voelen. De woorden en melodieën waardoor je je door God gedragen voelde klinken veel minder dan vroeger. De muziekstijl van veel nieuwe liederen is anders. Je hebt een geloofsopvoeding en -groei meegemaakt, die nu lijkt te worden afgeschreven. Zo kan het voelen.

Besef je dan ook: zo voelt het voor de mensen aan het andere uiterste ook. Oude taal en melodieën kunnen ook heel ver van mensen af staan. Helemaal als je buiten de kerk bent opgegroeid is de tale Kanaäns een bekende drempel. Als we daar geen ruimte voor kunnen maken… Als er geen ruimte is voor nieuwe taal, nieuwe melodieën dan raken we ook elkaar kwijt. Dan is er aan de andere kant net zo goed het gevoel te worden afgeschreven.

DIA 16 | ZWART

Dit is een spanning die ik in deze preek niet kan oplossen. Ik vraag me af of die spanning helemaal is op te lossen. Het vraagt van ons allemaal om in ons hart ruimte te maken voor elkaar. Om ruimte te maken voor de geloofsbeleving en -vragen en -verlangens van de ander. Om bij een lied waar je de eerbied en de rijke taal of juist de blijdschap en doorleefdheid mist van jezelf af te zien. Om jezelf de vraag te stellen: wordt dit voor God gezongen?

Een dieperliggende vraag is: magzingen je de controle uit handen nemen? Begrijp me goed: dat bedoel ik niet als een flauwe retorische vraag! Het is ook geen vraag of je van de ene of de andere muziekstijl moet genieten. Het is de vraag of je je kunt overgeven aan de gang van de liturgie. Of je je kunt overgeven aan de kans dat er liederen zijn die je niet kent, niet kunt meezingen. Het is de vraag of je bereid bent om daarin te zoeken naar Gods bedoeling en wil.

Volgens mij is uiteindelijk de vraag: wil je meezingen? Zo ja, dan is er heel veel voor elkaar te doen en ook heel veel ouds en nieuws te leren.

Dan kunnen we leren om te zingen met heel ons hart. Dat vraagt van je om een stuk controle uit handen te geven. Het vraagt je om je over te geven aan God en aan wat liederen in je losmaken. Toch er kan in je geloofsovertuiging het idee zijn dat je beheerst moet zijn, beheerst moet zingen. Dat wordt versterkt door onze Nederlandse cultuur: ‘Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.’ Om van de Drentse cultuur nog maar te zwijgen…… Die overtuiging leeft ook in mezelf: Handen in de lucht, oké, maar ik ga echt niet dansen in de kerk…

DIA 17

Maar besef goed: Paulus zet in Efeziërs 5 heel bewust dronkenschap en vervulling door de Geest tegenover elkaar! Meer nog: van de discipelen bij Pinksteren wordt spottend gezegd: “Ze zullen wel dronken zijn” (Hand. 2,13)! Blijkbaar kan de vervulling met Gods Geest daar trekken van hebben. Hier ga ik geen hele sterke uitspraken over doen. Ik geef je wel vast een vraag mee om over na te denken: mag het zingen, de heilige Geest, of Gods genade je helemaal in beslag nemen?

DIA 18 | #2

Zingen met heel je hart. Ik vind dat zelf bij tijden ook moeilijk. Ik ben doorgaans beheerst en ik houd van controle. Dus dit daagt ook mijn overtuigingen uit. Maar als ik de Bijbel lees dan kan ik er niet om heen wat dit betekent: zing met heel je hart, want zingen vervult je met de rijkdom van Christus!

DIA 19 | #3

#3. Zingen vervult je

Samen zingen is een van de rijkste manieren waarop de Geest in de gemeente werkt. Je vindt het hier in Kolossenzen 3,16: door te zingen gaan de woorden van Christus in je wonen! Die woorden van Christus, dat is alles wat Jezus heeft gezegd. Maar het is breder: heel de Bijbel is het Woord van God! Paulus bedoelt hier ook: laat de boodschap van Christus in al zijn rijkdom in je wonen! Besef je: dat is wat zingen doet! Zingen doordringt je met de rijkdom van de genade in Jezus Christus. Samen zingen vervult je met de overvloed van de onverdiende acceptatie van God!

DIA 20 | ZWART

Dat is wat de Geest doet als je een gewoontemaakt van samen zingen, van meezingen. Dan gaat het geleidelijk aan, soms met blijde sprongen. Je kunt die vervulling dus niet oproepen of afdwingen.Het is de Geest die het geeft. Besef daarbij: de Geest en gevoel zijn niet hetzelfde. De Geest beperkt Zich niet tot ons gevoelsleven. Soms voelje het werk van de Geest niet, maar werkt Hij toch heel duidelijk.

Paulus wijst in Kolossenzen 3 twee functies van zingen aan: onderwijs en richting wijzing (NBV21: vermaning).

DIA 21

Door de Geest geeft zingen ons onderwijs. Door te zingen leer je meer en meer wat God allemaal voor ons heeft gedaan en nog steeds doet. Jezus vol liefde, U wilt ons leiden zongen we bijvoorbeeld. Dat is wat we geloven. Door het mee te zingen leer je het ook meer en meer geloven.

DIA 22

Daarnaast geeft de Geest door zingen ook richting. Straks zingen we, na de wet, uit Psalm 119. Er is iemand die de langste Psalm in de Bijbel heeft geschreven over de wet. Over hoe mooi en wijs en goed Gods Wet is! Dat wijst je richting: ‘Als ik het niet direct zie, misschien zit er dan wel meer in dan ik zie…’

DIA 23 | ZWART

Zo leert zingen je meer en meer over wat God doet in mensenlevens. Hij wijst je richting voor het leven met Hem. Zo word je meer en meer mens zoals Hij het heeft bedoeld. Dus zing mee, je kunt straks beginnen. Oefen je in de aanbidding van God door te zingen.

DIA 24 | SAMENVATTING

Want door samen, met heel je hart te zingen, wil de Geest je vervullen met de boodschap van Jezus Christus. De rijkdom van Gods Goede Nieuws ga je meer en meer geloven door te zingen: God neemt ons door Jezus Christus als Zijn kinderen aan!

Over die rijkdom van de boodschap van Christus raakt de kerk de eeuwen door nooit uitgezongen!

AMEN

____________________

Begin de avond met een kort rondje over je zangervaring in de kerk of thuis: zing je mee of niet? Waarom wel of niet? Wat vind je daar zelf van?

Vragen

1. Hoe ervaar jij het zingen in de kerk: geeft het je energie, kost het je moeite, of zit daar iets tussenin?

2. Wat gebeurt er volgens jou anders in je geloofsleven wanneer je een lied actief meezingt, vergeleken met wanneer je alleen luistert?

3. Welke overtuigingen of voorkeuren maken het voor jou moeilijk of juist gemakkelijk om met ‘heel je hart’ te zingen? Denk aan overtuigingen over o.a. muziekstijl, taal, emotie of in hoeverre je een lied moet kennen voor je het meezingt.

4. Wat vraagt samen zingen van jou in relatie tot anderen in de gemeente die een andere muzikale smaak, geloofsachtergrond of geloofsbeleving hebben? In hoeverre ben je bereid en/of in staat dat te geven?

5. Heb je een voorbeeld uit je eigen leven waarbij je merkte dat Christus’ woorden in al hun rijkdom in je woonden door te zingen?

6. Op welke manier zou bewuster meezingen voor jou een geestelijke oefening kunnen worden waardoor ‘de woorden van Christus rijkelijk in je wonen’?

Stellingen

1. Meezingen in de eredienst vormt je geloof dieper dan een preek dat kan, juist omdat zingen hoofd, hart en lichaam tegelijk aanspreekt.

2. Wie niet meezingt, mist niet alleen een persoonlijke zegen, maar onthoudt ook zegen aan de gemeente.

3. Weerstand tegen bepaalde liederen zegt meer over onze behoefte aan controle dan over de geestelijke kwaliteit van die liederen.

4. Zingen zonder volledig begrip van de woorden is toch geestelijk vruchtbaar, omdat geloof niet alleen via rationeel begrip groeit. Als het alleen om het begrip gaat zou de melodie en dus zingen overbodig zijn.

5. Een gemeente die alleen ruimte maakt voor ‘mijn’ zangstijl, ondermijnt precies datgene wat God door het zingen wil doen: eenheid in Christus laten groeien, midden in de diversiteit van de gemeente.

Maak aan het slot een kort rondje over wat je hebt geleerd of wat je meeneemt vanuit de bespreking.