Het broodnodige

De meesten van herkennen dat wel: een maaltijd die je hebt voorbereid of waar je naar uitkeek loopt uit op een teleurstelling. De één kan dat makkelijk loslaten, een ander laat het moment er wat makkelijker door verpesten… Ik behoor meestal tot die laatste categorie. Een tijdje terug was bij ons thuis het eten niet helemaal gelukt. We hadden te veel water bij de couscous gedaan. Het resultaat: veel te zachte couscous – het had wel pap kunnen zijn. Maar gelukkig was ik net met de voorbereiding van de preek voer deze 4e bede begonnen. Zelfs zulke kleine alledaagse frustraties kunnen momenten zijn waarin God ons iets wil leren. Daar kom ik tegen het einde van de preek op terug.

DIA 2

We staan stil bij die bede die onze Heer ons leert: Geef ons heden ons dagelijks brood, of in de hedendaagse vertaling: “Geef ons vandaag het brood dat we nodig hebben.” Dat is méér dan een gebed om voldoende voedsel. Daar letten we straks op, bij het eerste punt van de preek. Daarna letten we op Spreuken 30,8, de tweede en derde regel van dat vers: “Maak me niet arm, maar ook niet rijk, voed me slechts met wat ik nodig heb.”

Door deze preek hoop ik dat je iets van Gods vrijheid ontdekt. Vrijheid van de schuld die onze aan onze rijkdom kleeft. Vrijheid ook van het schuldgevoel dat onze overvloed kan oproepen. Én dat het je richting geeft in het leven in Gods Koninkrijk.

DIA 3

Daarvoor leert onze Here Jezus ons te bidden om het brood dat we nodig hebben. Te bidden om...

HET BROODNODIGE. 

Dat is ons thema.

Een tijdje terug sprak ik iemand die zich hardop afvroeg – nadat ik het Onze Vader in een dienst had gebeden: ‘Moeten we dat nog wel bidden? We hebben toch al méér dan genoeg?’

 DIA 4

#1. Méér dan een gebed om voedsel

En het is waar – het is in deze kersttijd moeilijk te missen. We worden aangespoord om lekker, maar zeker ook niet te weinig te eten. Ja, we hebben doorgaans meer dan genoeg: we gooien per persoon zo’n 33 kilo per jaar weg.[i] Dat gaat alleen nog maar om voedsel dat we thuis gebruiken.[ii] Sterker nog: met de gemiddelde levensstijl van een Nederlander zijn er vier aardbollen nodig.[iii] Zoveel consumeren Nederlanders blijkbaar. Toch: Jezus leert zijn leerlingen, leert ons om dit te bidden. Niet omdat we bezig moeten zijn met of we genoeg hebben. Er zit er meer wijsheid in deze 3e bede dan op het eerste gehoor lijkt.

DIA 5 | ZWART

In dit deel van het gebed gebruikt onze Here Jezus een woord dat vertaald kan worden met ‘dagelijks’. Zo staat het in onze oudere vertaling van het Onze Vader: “Geef ons heden ons dagelijks brood.” Dat is de versie van het Onze Vader dat nog het meest wordt gebeden. Alleen dat kan je ook wat op het verkeerde been zetten. Want dan lijkt het alsof je gewoon bidt om genoeg voedsel voor elke dag. Maar deze bede is meer dan een gebed om voedsel. Jezus leert je hier méér dan alleen dankbaarheid voor het voedsel dat je hebt gekregen. Ook wil God in ons meer teweegbrengen dan een besef dat je je eten van God krijgt.

Daarom is de nieuwe vertaling van dit vers ook niet, in de NBV21: ‘Geef ons vandaag ons dagelijks brood’, maar “Geef ons vandaag het brood dat we nodig hebben.” Je bidt om niet te weinig, maar je bidt óók om niet te veel! Het is precies die bede, die je ook hoort klinken in Spreuken 30,8:

Maak me niet arm, maar ook niet rijk, voed me slechts met wat ik nodig heb.

Spreuken 30,8

In het Spreukenboek gaat het wel vaker over welvaart en armoede. Maar dit is de enige plek waar in het boek wordt gevraagd om juist niet rijk te worden. Doorgaans is zegen en welvaart het doel. Mooi dat de Spreukenschrijver dat zo bidt – maar maak je dat zelf ook mee? Misschien voel je het wel zo. Tegelijk is dan de spannende vraag: blijkt ook uit je keuzes dat je niet arm maar ook niet rijk wil zijn?

Onze economie is simpelweg gericht op groei. Het is simpelweg onmogelijk om je daaraan helemaal te onttrekken. Je hebt te maken met inflatie, met veranderende kosten en de meesten van ons ook met stijgende inkomsten. We gaan mee in de kapitalistische consumptiemaatschappij waarin we worden geprikkeld om nieuw, om meer te willen. Hebzucht ligt op de loer – of heeft je misschien zelfs al wel te pakken.

DIA 6

Deze bede is méér dan een gebed om voldoende voedsel. Het is een gebed aan God: Geef me niet te weinig, maar zeker ook niet te veel. Met andere woorden: Geef me niet meer dan nodig.

DIA 7

#2. Niet meer dan nodig

Dan wordt die bede toch wel spannend, want wil je dat eigenlijk wel bidden? Dat God je niet alleen maar zegent, je geeft wat je nodig hebt. Maar dat je God dus ook vraagt: …geef me ook niet méér dan dat!

DIA 8

Onze Here Jezus wijst ons op de gevaren van rijkdom: “…slechts met grote moeite zal een rijke het koninkrijk van de hemel binnengaan” (Mt. 19,23). Tegelijk gaan we er in onze samenleving elk jaar weer in mee: onze economie is gebouwd op groei.

We kijken uit naar de eindejaarsuitkering, het kerstpakket, of – iets later – de teruggaaf van de belasting. We hopen ooit een huis te kunnen kopen – want: een goede investering. We hopen dat onze huizen stijgen in waarde. En wat te denken van je pensioen, is dat wel veiliggesteld? Op zich zijn al die dingen niet verkeerd, maar je kunt erop gaan vertrouwen, in plaats van
op God.

DIA 9 | ZWART

Kortgezegd: hebzucht, het verlangen naar meer, is zonde nummer één in onze wereld. Er is geen ontkomen aan. Je bent erdoor omgeven als een vis in het water. Je kunt wel zeggen ‘ik ben niet hebzuchtig’ – het kan zelfs waar zijn – en tóch kom je er niet los van. Het is een niet te voorkomen gevolg van onze consumptiemaatschappij, zelfs van mens-zijn. Als we meer krijgen, dan gebruiken we meer. En hoe meer we hebben, des te meer we de indruk hebben dat we het ook zelf verdienen. Dat we onze overvloed te danken hebben aan onze eigen inspanning en toewijding.

Midden in die wereld leert onze Here Jezus ons dit dus bidden. Hij wil ons bevrijden van een vertrouwen op onszelf. Hij wil dat we inzien: het is God die dit alles geeft. En Hij geeft het aan mij, om er verantwoordelijk mee om te gaan. Het is niet van mij door mijn inspanning, maar ik heb het gekregen.

Dat weten, dat geeft vrijheid van de schuld die er aan onze rijkdom kleeft. Want het is God die het je geeft. Het geeft vrijheid van schuldgevoel van de overvloed die we hebben. God heeft het gegeven, “Dus eet je brood met vreugde, drink met een vrolijk hart je wijn…” (Pred. 9,7).

DIA 10

Tegelijk vraagt het ook om bekering, een ommekeer. Het vraagt om te denken volgens het evangelie. Want ja, deze bede leert je om te bidden om niet minder of meer dan je nodig hebt. Het leert je tegelijk om hiervan doordrongen te zijn: alles wat ik heb is een geschenk van God. De overvloed die we hebben, dat is een hele grote zegen. Een geschenk waar God ook een doel mee heeft: leren om vanuit dezelfde liefde te leven als de liefde die Hij aan mij geeft.

DIA 11 | ZWART

Als je zo bidt dan leer je: God geeft me wat ik nodig heb. Wat ik niet nodig heb, dat geeft God me ook niet. Anders gezegd: Hij weerhoudt wat schadelijk is. Als God al zo liefdevol en zorgzaam voor vogels zorgt, dan zal Hij toch zeker ook zó voor jou zorgen?! Maar besef wel hoe God voor je zorgt: Hij zorgt er niet in de eerste plaats voor dat je buik gevuld is. Hij zorgt in de eerste plaats dat jij Hem vertrouwt, leeft vanuit Zijn liefde, Zijn goede manier van leven uitleeft! God wil je leren meer en meer Zijn Koninkrijk op nummer één te zetten in je leven. Dus ook boven het genieten van eten en drinken. Boven geluk zelfs…

Ja, als ik iets niet krijg waar ik zin in had, dan wil God me misschien daardoor wel leren Hem meer te vertrouwen dan de andere dingen.

DIA 12

Met het gebed om het boordnodige bidt je zo ook om, niet meer dan je nodig hebt. Zo komen we terug bij de vraag van het begin: Wat kun je er voor je geloof van leren als het koken van een gerecht mislukt (en je het toch moet eten)? Anders gesteld: hoe neem ik elke dag genoegen met wat God geeft?

DIA 13

#3. Genoegen met wat God geeft

Dat kan, als het je lukt om zo’n klein ongemak te overstijgen en te zien dat God je ongelofelijk veel geeft. Als het lukt om dat te aanvaarden, dan kan zo’n klein ongemak een oefening worden in tevredenheid. Ik heb eten Omarmt als een mogelijkheid om iets te leren over dankbaarheid. We hebben weer te eten, laten we ons best doen daarmee tevreden te zijn (vgl. 1Tim. 6,8).

Dat is wat je uiteindelijk bidt met deze 4e bede: Heer, maak me tevreden met wat ik heb. Bewaar me voor te veel en te weinig. ‘Te’ is nooit goed, behalve tevreden. Tevredenheid is een geestelijke gave die groeit door het te oefenen.

Te oefenen in gebed én in de praktijk. Dat kan op allerlei manieren:

• Door een dankbaarheidsdagboek(of -app) bij te houden. Schrijf elke dag drie dingen op

• Door misschien een keer bewust af te zien van genieten en van je rijkdom uit te delen.

• Door te stoppen jouw situatie met die van anderen te vergelijken.

Zo leer je te zien dat het leven meer is dan kleding, dan voedsel en al die andere dingen die je voor je lichaam nodig hebt.

Dus vraag God om je te zegenen met niet meer of minder dan je nodig hebt. En besef wat je vraagt! Het is méér dan een gebed om voedsel. Het is een gebed om tevredenheid. Er zit grote wijsheid in dat gebed van onze Heer: het wil je bevrijden van schuld en schuldgevoel. Maar het vraagt ook een ommekeer van ons, een verandering in je denken. Maar zo leer je genoegen met wat God geeft.

DIA 14

Heer, geef ons niet te weinig, geef ons niet te veel.

Geef ons het broodnodige, zodat we leren U te vertrouwen in wat U geeft – én in wat U niet geeft.

AMEN

____________________

[i] MilieuCentraal, ‘Hoeveel voedsel verspillen we in Nederland?’, geraadpleegd 11 december 2025, https://www.milieucentraal.nl/eten-en-drinken/voedselverspilling/hoeveel-voedsel-verspillen-we/.

[ii] Voedingscentrum, ‘Voedselverspilling’, geraadpleegd 11 december 2025, https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/voedselverspilling.aspx.

[iii] ‘Als iedereen zou leven als Nederland zijn er vier aardbollen nodig’, 1 april 2024, https://nos.nl/artikel/2515029-als-iedereen-zou-leven-als-nederland-zijn-er-vier-aardbollen-nodig.